Không có ảnh nên thành tin, một tháng sau có ảnh cũng thành tin
Tại đám cưới ở Bangkok ngày 18/7, việc Lisa và Baifern không có ảnh chụp chung đã thành tin. Một câu của người trong cuộc khép lại chuyện đó. Ngày 12/8, một tấm ảnh có thật lại thành tin, và lần này chưa khép. Khi hai loại bằng chứng trái ngược cho ra cùng một kết luận, thứ cần xem xét không phải là bằng chứng.
Ta thường nghĩ phải có chuyện gì xảy ra thì mới thành tin.
Nhưng tại một đám cưới ở Bangkok ngày 18 tháng 7, thứ thành tin lại là chuyện đã không xảy ra. Lisa và Baifern Pimchanok cùng có mặt trong một không gian, và không có tấm ảnh nào chụp chung hai người.
Chưa đầy một tháng sau, cũng chính người đó rơi vào một câu chuyện ngược lại. Lần này lý do là một tấm ảnh có thật.
Nhìn nhanh
| 18/7 · đám cưới ở Bangkok | 12/8 · tin đồn hẹn hò | |
|---|---|---|
| Cái gì làm bằng chứng | Không có ảnh chụp chung Lisa và Baifern | Lời kể của người chứng kiến + một tấm ảnh chụp chung có thật (tháng 4) |
| Bắt đầu từ đâu | Suy đoán trên mạng | Cộng đồng mạng và mạng xã hội → báo chí tổng hợp lại |
| Người bị nhắc đến cùng | Baifern Pimchanok (khách mời) | Blue Phongthiwat (diễn viên, ca sĩ, người mẫu, sinh năm 2000) |
| Phản hồi của người trong cuộc | Baifern giải thích trong một buổi phỏng vấn | Cả hai phía đều không lên tiếng chính thức |
| Hiện trạng | Khép lại bằng một câu | Vẫn còn để ngỏ |
Chỉ có dòng đầu là bị lật ngược. Một chuyện thành tin vì thiếu ảnh, chuyện kia thành tin vì có ảnh. Nguyên liệu trái ngược nhau mà kết luận lại ra cùng một hình dạng — giữa hai người này có gì đó.
Chuyện không xảy ra đã thành nguyên liệu
Trước hết cần biết đó là sự kiện gì. Ngày 18/7 tại Bangkok là tiệc cưới thứ ba của hai diễn viên Thái Lan Nadech Kugimiya và Yaya Urassaya, cặp đôi đã gắn với nhau trên màn ảnh Thái hơn một thập kỷ. Khoảng 1.000 khách dự, và đây được xem là sự kiện lớn nhất của làng giải trí Thái thời gian gần đây.
Danh sách khách mời dày đặc sao Thái — Mario Maurer, James Jirayu, Jeff Satur, Bella Ranee, Kimmy Kimberley và Baifern Pimchanok. Lisa của BLACKPINK cũng có mặt.
Và thứ được lan đi lại là chuyện đã không diễn ra: không có tấm ảnh nào chụp chung Lisa và Baifern.
Từ đó nảy ra suy đoán rằng hai người cố tình tránh nhau. Nhìn vào cấu trúc của lập luận thì thấy thế này — việc không có gì xảy ra chính là nguyên liệu dựng nên câu chuyện.
Để một tình tiết có giá trị làm bằng chứng, phải thỏa một điều kiện: nếu điều được khẳng định là sai thì tình tiết đó phải không giải thích được. Việc thiếu một tấm ảnh thì có quá nhiều cách giải thích.
- Có thể họ không nhìn thấy nhau — có tới một nghìn khách
- Có thể họ có mặt vào những thời điểm khác nhau
- Có thể đã chụp nhưng không đăng
- Có thể đơn giản là không chụp
Thứ gì được giải thích y hệt nhau ở cả hai giả định thì không phải bằng chứng.
Đây cũng chính là công cụ dùng khi đọc một bài báo dẫn nguồn tin giấu tên. Ở đó ta xét nguồn gốc của thông tin có tồn tại; ở đây ta xét thông tin không tồn tại.
Một câu của người trong cuộc khép lại tất cả
Baifern đã nói thẳng trong một buổi phỏng vấn. Cô kể rằng đã nhìn thấy Lisa nhưng không đủ can đảm bước tới xin chụp ảnh, rằng cô ngại, và rằng cô nghĩ mọi người nên được thoải mái tận hưởng buổi tiệc. Cô nói thêm là đã có rất nhiều người chụp ảnh với Lisa rồi, nên cô chỉ lặng lẽ ngắm.
Hai người không tránh nhau. Cô chỉ không dám bắt chuyện.
Còn một dữ kiện nữa thuộc về chỗ này. Tối hôm đó Lisa vẫn chụp ảnh với những khách mời khác, trong đó có diễn viên Kimmy Kimberley. Việc không chụp ảnh không phải là thái độ của cô trong buổi tiệc.
Điều đáng chú ý hơn kết luận là cách chuyện này khép lại. Không có bằng chứng mới nào xuất hiện. Không có tài liệu nào bác bỏ điều gì. Một người nói ra một câu, và thế là hết.
Nhưng một tháng sau, tấm ảnh có thật lại thành tin
Nhưng ngày 12/8, một câu chuyện thuộc loại ngược lại bám vào chính người ấy — tin đồn hẹn hò giữa Lisa và nam diễn viên Thái Lan Blue Phongthiwat.
Blue Phongthiwat sinh năm 2000, kém Lisa ba tuổi, hoạt động với vai trò diễn viên, ca sĩ và người mẫu. Những căn cứ được nêu ra như sau:
| Căn cứ | Tính chất |
|---|---|
| Lời kể lan trên cộng đồng mạng và mạng xã hội | Không xác định được nguồn |
| Lời kể và hình ảnh về việc hai người ở cùng nhau tại Thái Lan, Hồng Kông, Nhật Bản | Nhiều nơi, nhiều thời điểm |
| Bài đăng Instagram hồi tháng 4 của Blue Phongthiwat kèm ảnh chụp chung và lời chúc mừng | Tư liệu công khai, do chính anh đăng |
Nguyên liệu đảo ngược hoàn toàn so với hồi tháng 7. Khi đó căn cứ là việc thiếu ảnh; lần này căn cứ là việc có ảnh. Vậy mà câu chuyện dựng lên vẫn ra cùng một hình dạng.
Khác biệt nằm ở chỗ khác. Lần này cả hai phía đều không lên tiếng. Nên nó không khép lại như hồi tháng 7, và đến giờ vẫn để ngỏ.
Một chi tiết phụ trong cùng bài báo cho thấy khuôn mẫu này thêm lần nữa. Trước đây Lisa từng bị bắt gặp bên Frédéric Arnault, con trai chủ tịch LVMH Bernard Arnault, và chuyện đó cũng trôi qua mà không có xác nhận nào.
Vậy rốt cuộc dựa vào đâu để phán đoán
Hai vụ đặt cạnh nhau cho thấy loại nguyên liệu chẳng phân định được gì. Có cũng dùng được, không có cũng dùng được. Thứ thật sự cần xem là bốn điều.
| Điểm kiểm tra | Vụ tháng 7 | Vụ tháng 8 |
|---|---|---|
| Nguồn có được nêu tên trong bài không | Suy đoán trên mạng — không | Lời kể — không rõ ai |
| Nếu điều đó sai thì căn cứ có còn giải thích được không | Còn (bốn cách giải thích) | Còn (tình bạn cũng giải thích được) |
| Người trong cuộc đã nói gì chưa | Rồi → khép lại | Chưa |
| Sự im lặng có đang thay cho câu trả lời không | Không áp dụng | Có |
Dòng cuối là chỗ người đọc trượt chân nhiều nhất. Không ai nói gì thì dễ bị đọc thành họ đã không phủ nhận, nhưng người nổi tiếng im lặng trước tin về đời tư vì nhiều lý do — vì đó là sự thật, vì đối phương không phải người của công chúng, hoặc vì lên tiếng chỉ khiến câu chuyện lớn thêm.
Im lặng không phải là phủ nhận, cũng không phải là thừa nhận.
Ngược lại, khi chính người trong cuộc chọn hình thức thông báo thì hình thức ấy đã vạch ra ranh giới. Còn việc nhầm thứ nhìn thấy trên màn ảnh với tin tức hiện tại lại là một loại khoảng trống thứ ba.
Ở nước bạn thì sao
Với người đọc ở Việt Nam, chuyện này có một điểm rất cụ thể. Lisa là người Thái nhưng hoạt động trong nhóm nhạc Hàn, nên tin về cô được sản xuất hai lần — một lần bởi báo Thái, một lần bởi báo Hàn — trước khi tới được tiếng Việt.
| Đường đi | Mang theo cái gì | Cần để ý |
|---|---|---|
| Báo Thái | Tác nghiệp trực tiếp tại sự kiện, phỏng vấn tại chỗ | Lời đính chính thường xuất hiện ở đây trước — vụ tháng 7 đúng như vậy |
| Báo Hàn | Bài trên cộng đồng lan rộng → báo tổng hợp lại | Nguồn gốc nhiều khi chỉ là "cộng đồng mạng" |
| Báo tiếng Việt | Dịch và tóm tắt từ hai nguồn trên | Mốc thời gian hay bị lược, chuyện cũ quay lại như tin mới |
| Trang fan và nhóm dịch | Nhanh nhất | Đính chính lan đi ít hơn hẳn so với tin đồn |
Dòng cuối mới là thứ khiến bạn thiệt. Suy đoán thì kịch tính nên lan nhanh, đính chính thì nhạt nên nằm yên. Câu "không có ảnh chụp chung" đã đi qua nhiều thứ tiếng hồi tháng 7. Câu "cô ngại nên không dám bắt chuyện" thì không đi được xa như vậy.
Nên có một thói quen rất đáng giữ khi đọc tin giải trí bằng bất cứ thứ tiếng nào: tìm cái kết của câu chuyện, đừng chỉ đọc phần mở đầu. Bài đăng vài ngày sau thường nói được nhiều hơn, và đó lại đúng là bài chẳng ai buồn dịch.
Với vụ hồi tháng 8, mấy ngày sau ấy vẫn chưa tới. Trong khi cả hai phía còn im lặng, chuyện này rốt cuộc có thể được kết lại bằng cái gì?
Đọc thêm
- Cách đọc bài báo dẫn nguồn tin giấu tên — phiên bản mà thông tin có tồn tại
- Một đám cưới được báo bằng lá thư viết tay — sự im lặng do chính người trong cuộc chọn
- Thứ bạn xem trên màn ảnh được quay từ bao giờ — khoảng trống do độ trễ thời gian tạo ra
- Thông báo "xử lý pháp lý" của công ty quản lý Hàn nghĩa là gì — chỗ suy đoán chuyển thành thủ tục