Hoesik và nunchi: vì sao bữa nhậu công ty ở Hàn khó từ chối, và luật nói gì

Chuyện hoesik ở Hàn Quốc thường được kể như chuyện văn hóa: nghiêng chai thế nào, hai tay đỡ ly ra sao, quay mặt đi khi uống.

Trong thống kê Hàn Quốc, đúng cảnh đó nằm ở một mục khác. Năm 2025, Bộ Lao động và Việc làm nhận 16.373 đơn tố cáo quấy rối nơi làm việc, và ép tham gia hoesik nằm trong danh sách các dạng hành vi được công nhận. Thứ được đọc như phong tục thì bên chế độ lại xếp vào tranh chấp.

Vậy mà cũng chính chế độ ấy không tính hoesik là giờ làm. Bài này mở ra khoảng lệch giữa hai điều đó.

Nhìn nhanh

Dòng thứ tư và dòng thứ năm đá nhau. Số giờ đó không được tính là làm việc, nhưng bị thương trong khoảng thời gian đó thì có thể được tính là tai nạn lao động. Hai thước đo khác nhau cùng đặt lên một buổi tối, và chính chỗ lệch ấy mới là lý do thật khiến lời mời khó từ chối.

Đơn tố cáo tăng 8 lần không có nghĩa là hoesik tệ đi

Chỉ nhìn con số thì tưởng nơi làm việc ở Hàn xấu đi rất nhanh trong sáu năm: 2.130 đơn năm 2019, 11.038 năm 2023, 13.601 năm 2024, 16.373 năm 2025.

Phần lớn mức tăng đến từ việc quy định ra đời. Điều khoản cấm quấy rối nơi làm việc có hiệu lực từ tháng 7/2019. Trước đó cùng những sự việc ấy xảy ra thì cũng không có cửa nào để nộp đơn. Số đơn phản ánh số vụ đã trở nên tố cáo được, không phải số vụ đã xảy ra.

Con số tăng vì hành vi có tên gọi, không phải vì hành vi nhiều lên.

Danh mục hành vi cũng mở rộng. Ngoài ép dự hoesik, mắng chửi và cô lập, các ví dụ chính thức nay còn gồm sai vặt việc riêng, gạt một người ra khỏi cuộc họp, làm nhục nơi đông người, hay chỉ phát thiết bị cũ hỏng cho đúng một nhân viên. Báo Hàn từng đưa tin một trường hợp bị yêu cầu uống và hát liên tục trong bữa do người đứng đầu công ty chủ trì, tới mức phải điều trị tâm thần.

Nơi làm việc có đông lao động nước ngoài chịu giám sát riêng. Tháng 4 và tháng 9/2025, Bộ Lao động thanh tra tập trung 196 cơ sở thuộc nhóm dễ tổn thương, phát hiện 846 vi phạm tại 182 cơ sở. Nợ lương xuất hiện ở 123 nơi, liên quan 2.742 người lao động và khoảng 1,7 tỷ won. Bảng lương đáng được kiểm tra trước cả bữa nhậu.

Cùng một bữa nhậu: không phải giờ làm, nhưng có thể là tai nạn lao động

Chế độ Hàn Quốc xử lý hoesik theo hai đường tách rời.

Thứ nhất, đó không phải giờ làm. Bộ Lao động coi hoesik là hoạt động "không liên quan tới việc cung ứng sức lao động cơ bản, nhằm nâng cao tinh thần, gắn kết tổ chức và giao lưu". Ngay cả khi chủ sử dụng nói lời ép buộc tham gia, riêng điều đó không biến buổi tối thành giờ làm. Giờ làm là khoảng thời gian người lao động chịu sự chỉ huy và giám sát của chủ sử dụng, sức lao động đặt dưới quyền định đoạt của họ — và hoesik bị coi là không rơi vào định nghĩa đó.

Thứ hai, bị thương ở đó thì có thể được công nhận là tai nạn lao động. Tòa xét ai đứng ra tổ chức, mục đích là gì, việc tham gia có tính bắt buộc thực tế không, ai trả tiền, và người lao động có đi đúng lộ trình thông thường của buổi tối không. Nếu công ty tổ chức, công ty trả tiền và việc dự là bắt buộc trên thực tế thì tính liên quan công việc có thể được công nhận, kể cả với tăng hai. Tòa Tối cao từng công nhận tai nạn lao động trong vụ một người tử vong do uống quá mức tại bữa nhậu tập thể.

Nhưng hai phán quyết đó không hề mâu thuẫn. Một bên hỏi "có phải trả thêm lương không". Bên kia hỏi "công ty có phải chịu trách nhiệm không". Câu hỏi khác nhau thì câu trả lời khác nhau cũng được. Khó khăn rơi xuống người kẹt ở giữa: thời gian không được tính là của mình, còn rủi ro thì lại được coi là của công ty, và tìm cơ sở để từ chối trong trạng thái đó khó một cách bất thường.

Nunchi không phải tính cách, mà là thông tin nằm trong chỗ ngồi và thứ tự

Dịch nunchi thành "đọc bầu không khí" mới chuyển được một nửa. Trong công sở Hàn, nunchi gần với vị trí cất giữ thông tin hơn là một cảm xúc. Những quy tắc không ai nói ra được gắn vào chỗ ngồi và thứ tự, và khả năng đọc chúng thì gọi là nunchi.

Thứ cần đọc thì khá cố định. Ai ngồi ghế chủ tọa. Ai nâng ly trước. Ai còn chưa đứng dậy. Ai trả tiền. Bốn thứ đó gần như nói hết trật tự của buổi tối, và trật tự ấy chạy thẳng vào lời ăn tiếng nói — chỗ chuyển giữa kính ngữ và cách nói suồng sã chính là một lời tuyên bố về quan hệ, và đó là tầng nghĩa mà phụ đề không bao giờ chở nổi.

Chức danh cũng vận hành y hệt. Cái thang daeri — gwajang — bujang không phải nhãn thâm niên mà là bản ghi ai được chỉ đạo ai, và những cảnh phim trộn chức vụ công ty với cách xưng hô trong gia tộc đã nén cấu trúc đó lại. Biết chữ chaebol trong phim Hàn khác sơ đồ tổ chức thật ra sao thì vào văn phòng đỡ rối hơn nhiều.

Bản thân văn hóa hoesik cũng đang dịch chuyển. Trong khảo sát, 78% chọn bữa trưa tử tế là hình thức hợp lý, còn nhậu tối chỉ 47%. Có 71% nói bị stress vì hoesik, và lý do đứng đầu là "về nhà muộn" với 26%. Vấn đề nằm ở giờ giấc chứ không nằm ở rượu.

Chỗ khác với luật lao động Việt Nam không phải số giờ, mà là cách một ngày kết thúc

So riêng con số luật định thì hai nước không xa nhau.

Giờ chuẩn thực ra Hàn còn ngắn hơn. Cái khác là đơn vị tính trần. Việt Nam quản theo tổng số giờ cả năm nên mùa cao điểm có thể dồn; Hàn Quốc đặt trần theo tuần nên vượt trong tuần nào thì tuần đó vi phạm. Vì vậy trong văn phòng Hàn, câu hay xuất hiện không phải "tối nay tới mấy giờ" mà là "tuần này còn mấy tiếng".

Và ngày làm việc kết thúc theo cách khác. Cái cấu trúc mà đồng hồ đã dừng nhưng buổi tối thì chưa hết chính là hoesik, và nó không xuất hiện trên bất kỳ thời gian biểu luật định nào. Đặt cạnh tấm bản đồ dân cư với khoảng 149.000 lao động và 107.807 du học sinh Việt Nam ở Hàn, số người chạm vào khoảng lệch này mỗi tuần không hề nhỏ.

Từ chối là một câu nói, không phải một thái độ

Chỉ nói "em không đi được" thì quan hệ hỏng. Lời từ chối thực sự dùng được trong công sở Hàn thường có ba phần: bày tỏ thiện chí, nêu lý do cụ thể, đề xuất dịp khác.

• Chỉ dự tăng một rồi về — phương án dung hòa được chấp nhận rộng rãi nhất. "Em xin phép dự tới hết tăng một" không phải câu bất lịch sự
• Chốt trước mình sẽ uống gì — lý do sức khỏe, đang uống thuốc, tôn giáo thường không bị hỏi thêm. Nhận ly mà không uống cạn cũng qua được ở bàn
• Chủ động đề xuất ngày khác — cách dễ nhất để lời từ chối trông giống việc sắp lịch
• Nếu bị ép nhiều lần thì ghi lại — ngày, địa điểm, câu nói, người chứng kiến. Mọi thủ tục tố cáo đều bắt đầu từ bản ghi đó
• Đã dự thì đừng rẽ khỏi lộ trình về nhà thông thường — "lộ trình thông thường" thực sự được đem ra cân nhắc khi xét sự chi phối của chủ sử dụng

Ở nước bạn thì sao

Chế độ đã có sẵn ngôn ngữ để xử lý việc ép tham gia. Thứ còn thiếu là khoảnh khắc ai đó lấy ngôn ngữ ấy ra dùng ngay tại bàn của mình. 16.373 đơn là số người đã lấy ra. Còn những cái bàn không ai lấy ra thì không nằm trong thống kê nào.

Đọc thêm

• Việt Nam thành nước có người nhập cảnh Hàn Quốc nhiều nhất — con số về những ai đang ở nơi làm việc này
• Kính ngữ tiếng Hàn không phải là "lịch sự" — tầng thực sự phân chia ở bàn nhậu
• Chữ chaebol trong phim Hàn — một bộ từ vựng khác để đọc sơ đồ tổ chức
• Vì sao sikgu nghĩa là người cùng ăn cơm — chỗ hành vi ăn chung được dịch thành quan hệ
• Mỹ phẩm Hàn Quốc chính hãng: cách tự kiểm tra — câu hỏi hay gặp ở ngoài văn phòng

Nguồn

• Seoul Economic Daily — Đơn tố cáo quấy rối nơi làm việc vượt 16.000 (tiếng Hàn)
• Lawtimes — Bộ Lao động: hoesik không tính vào giờ làm (tiếng Hàn)
• Cổng pháp luật đời sống Hàn Quốc — Tiêu chí công nhận tai nạn lao động (tiếng Hàn)
• Money Today — Thanh tra cơ sở dễ tổn thương phát hiện 846 vi phạm (tiếng Hàn)
• Thư viện pháp luật — Thời giờ làm việc theo Bộ luật Lao động 2019 (tiếng Việt)